Leiderschap wordt zichtbaar wanneer het niet eenvoudig is

Over leiderschap praten is relatief eenvoudig wanneer alles goed loopt. Het team functioneert, resultaten zijn sterk, beslissingen worden zonder veel discussie uitgevoerd en mensen weten ongeveer wat van hen wordt verwacht. Op zulke momenten lijken heel wat leiderschapsstijlen te werken.

Interessanter wordt het wanneer belangen botsen, onzekerheid toeneemt of een beslissing nodig is die niet voor iedereen positief uitvalt. Ook wanneer iemand uitstekend presteert maar tegelijk schade veroorzaakt in de samenwerking, of wanneer een organisatie sneller moet bewegen dan mensen comfortabel vinden, wordt duidelijker wat leiderschap werkelijk vraagt.

Mensgericht leiderschap wordt soms verward met het streven naar tevredenheid of consensus. Maar ook dat kan een vorm van vermijden worden. Mensen hebben niet alleen behoefte aan gehoord worden; ze hebben ook behoefte aan richting, duidelijkheid en grenzen.

Een leidinggevende kan oprecht begrijpen wat een beslissing met iemand doet en toch besluiten dat die beslissing nodig is. Die twee werkelijkheden hoeven elkaar niet uit te sluiten. Juist daar ligt een belangrijk verschil tussen mensgericht leiderschap en leiderschap dat vooral probeert ongemak te vermijden.

Hetzelfde geldt aan de andere kant. Resultaatgericht werken betekent niet dat de menselijke gevolgen van keuzes irrelevant worden. Een leider die uitsluitend op output stuurt en onvoldoende ziet wat er in een team gebeurt, kan op korte termijn resultaten halen en tegelijk het vermogen van dat team om duurzaam te functioneren ondermijnen.

De uitdaging zit daarom niet in de keuze tussen mens of resultaat. Ze zit in het vermogen om beide tegelijkertijd serieus te nemen. Dat vraagt luisteren zonder elke beslissing opnieuw open te breken, duidelijk zijn zonder onnodig hard te worden en verantwoordelijkheid geven zonder leiderschap af te schuiven.

Modellen kunnen helpen om daar taal aan te geven, maar leiderschap ontstaat uiteindelijk in echte situaties. In gesprekken waarvoor geen perfect script bestaat. In beslissingen waarbij verschillende belangen tegelijk legitiem zijn. En in momenten waarop een leidinggevende zelf ook niet over alle informatie beschikt.

Daarom begint leiderschapsontwikkeling voor ons niet bij de vraag welke stijl iemand moet toepassen. We kijken liever naar wat een situatie van een leider vraagt, welke reflexen iemand onder druk vertoont en wat het effect daarvan is op anderen.

Leiderschap is daarmee minder een verzameling technieken dan het vermogen om bewust te blijven handelen wanneer de werkelijkheid complex wordt. Precies op die momenten wordt zichtbaar of richting, menselijkheid en verantwoordelijkheid werkelijk samen kunnen bestaan.