Weerstand is niet altijd een probleem dat opgelost moet worden

“We krijgen de mensen niet mee.” Het is een zin die in verandertrajecten snel valt. Vaak volgt daarna ook snel een oplossing: beter communiceren, nog eens uitleggen waarom de verandering nodig is, extra workshops organiseren of leidinggevenden vragen om sterker op de nieuwe richting te sturen.

Soms is dat precies wat nodig is. Maar weerstand kan ook iets vertellen wat nog niet voldoende onderzocht is.

Mensen kunnen heel goed begrijpen wat er verandert en toch terughoudend zijn. Misschien hebben ze eerdere verandertrajecten meegemaakt die met veel overtuiging begonnen en uiteindelijk nauwelijks iets veranderden. Misschien zien ze gevolgen voor hun werk die tijdens de voorbereiding onvoldoende zichtbaar waren. Of misschien wordt van hen gevraagd iets los te laten waarvan niemand erkent dat het waarde had.

In zulke situaties is weerstand niet eenvoudigweg het tegenovergestelde van verandering. Ze bevat informatie over hoe die verandering wordt ervaren en over wat er mogelijk nog ontbreekt om ze werkbaar te maken.

Dat betekent niet dat leiders elke vorm van weerstand moeten volgen. Leiderschap vraagt ook richting, keuzes en het vermogen om door te gaan wanneer niet iedereen overtuigd is. Er is echter een belangrijk verschil tussen weerstand serieus nemen en erdoor bestuurd worden.

Wanneer organisaties alleen proberen om weerstand te verminderen, lopen ze het risico precies die informatie te missen die hen kan helpen de verandering sterker te maken. Daarom begin ik liever met de vraag wat er werkelijk gebeurt. Waar komt de terughoudendheid vandaan? Wat hebben mensen al meegemaakt? Welke gevolgen zien zij die misschien nog niet in beeld zijn? En waar gaat het om onduidelijkheid, verlies van vertrouwen of gewoon moeite met afscheid nemen van wat bekend was?

De antwoorden kunnen heel verschillende interventies vragen. Soms helpt betere communicatie. Soms moet een beslissing duidelijker worden. Soms moeten rollen of verwachtingen aangepast worden. En soms blijkt dat mensen vooral ruimte nodig hebben om te begrijpen wat de verandering persoonlijk voor hen betekent.

Veranderadoptie is daarom voor mij nooit alleen een kwestie van mensen overtuigen. Het vraagt ook de bereidheid om goed te luisteren naar wat hun reactie vertelt over de verandering zelf.

Sommige weerstand moet worden begrensd. Andere weerstand moet worden uitgedaagd. Maar er is ook weerstand die precies zichtbaar maakt waar een plan nog onvoldoende rekening houdt met de realiteit van de organisatie. Dat onderscheid ontstaat pas wanneer we niet onmiddellijk proberen het ongemak weg te nemen.